به نام خدا
 

راستی هیچ وقت به کلماتی که این روز ها در مجلات و روزنامه ها راجع به مناطق فرسوده نوشته شده است توجه کرده اید و آیا هرگز خواسته اید تا از این اماکن دیداری داشته باشید؟!
 چرا این ساختمان ها فرسوده شده اند؟ گذر زمان و یا بی توجهی ساکنان؟

تن فرسوده این دیوار ها که روزگاری بس شگفت انگیز و زیبا بوده است چرا این گونه در پی گذر زمان تکیده و درمانده شده است که نه نیاز به بازسازی بلکه تجدید بنا پیدا کرده است.اگر قلمی و دوربینی در دست بگیرید و برای یافتن شگفتی ها پای جلو بگذارید در کوچه های تنگ و پیچ پیچ تنها دیوار های بلند با آجر کاری های زیبا     می بینید،در های بسته و خاک گرفته که راهی به درون ندارند تا بتوان از این شگفتی ها پرده بر دارید و با آن ها سخن بگویید. یا ترکشان کرده اند و یا ویرانه را به خاک مبدل ساخته اند و دیگر اثری از آن ها نیست،مگر در ذهن گذشتگانی که هنوز حیات دارند و می توانند در افکارمان دوباره آن ها را بازسازی کنند.
 تا کجا می توان حقیقت را دریافت بستگی به ذهن تصویر ساز دارد.

اما با آشنایی در پی آدرس،دری را یافتیم که فشار زمان را تحمل کرده بود و با رنگی و نقشی خویش را به فراموشی نسپرده بود،پس در کنار آشنا،کوبة آن را به صدا در آوردم. پس از باز شدن در،در میان راهروی 6 گوش خویش را یافتم که با سکوهایی در اطراف دیده می شد.
 راهی به داخل حیاط و راهی دیگر به محل نگاه داری حیوانات و دری کوتاه برای ورود به حیاط اندرونی. 

ما نیز به حیاط بیرونی داخل شدیم در طرف چپ حیاط ایوانی با پیچک های زیبا پوشیده بود تا خرابی ها را بپوشاند.
 پلکانی حیاط را به اطاق مستطیل شکلی وصل می کرد که دور تا دور آن رف ها بودند و ظروف آن را تزئین کرده بود،به گفته صاحب خانه ایوان جلوی اطاق قبلاً با در ارسی پوشیده شده بود که در حدود 65 سال پیش برداشته شده و بصورت ایوان در آمده بود این اطاق به محل دیگری در داشت که زاویه نامیده می شد و امروز بصورت اطاق ساده ای بدون پنجره با در دیگری به غرب بنا وصل می گردید.
 در زیر این اطاق ها زیر زمین ها آرمیده بودند گرچه بیش از 80 سال از ساخت این ساختمان می گذشت ولی در نگاهداری و بازسازی آن کوشیده بودند. بیشتر  قسمت های ساختمان به سبک قدیم و دیگر مکان های آن کمی با اصول و وسایل جدید تعمیر گردیده بود.
 

در کنار این درب پلکانی ما را به پشت بام راهنما بود. و درست زیر این پله ها راهرو زیر زمین ها قرار داشت.
 وارد زیر زمین که شدیم با پنجره ای آهنین نور را به میهمانی آوردیم.

طاق به سبک بنایی طاق خفته راسته (1) ساخته شده بود و خود نمایی می نمود.
 از این زیر زمین با راهروئی به حیاط اندرونی راه پیدا می کردیم. از راهرو باریک و کوتاه وارد اندرونی شدیم،حیاطی بزرگ با سنگ فرش آجری و در وسط حوضی بزرگ و مستطیل شکلی که ماهی های قرمز را در خود جای داده بود دیده می شد.
 دیوارهای آجری که در وسط با گچ پوشانده شده بودند در روبرو به اطاق با دو ایوان با نرده های فلزی و در های آبی رنگ.

در ها در بالا با شیشه های رنگی به طور زیبا و به سبک قواره بری (2) دور هم گرد آمده بودند.
  در زیر این اطاق ها زیر زمین های زیبائی با همان طاق های به سبک بنایی طاق خفته و راسته آجر کاری هایی به سبک آبشاری(3)دیده می شد.
 در وسط سقف ها میله هایی آویزان بود که بر روی آن در گذشته گوشت و مرغ و وسایل دیگر از این قبیل را قرار می دادند تا از دسترس گربه و حیوانات دیگر دور باشند. 

در این محل طاق ها ترک برداشته بودند و با شمع های چوبی آن ها را سر پا نگاه داشته و کوشش شده بود تا در های ورودی چوبی که به سبک گره سازی با قطعات کوچک چوب ساخته شده بود زیبائی خود را تا اندازه ای حفظ کنند.

در قسمت زیر زمین وسطی پنجره کاشی کاری شده مشبک نور را به آن جا هدایت می کرد. و در قسمت شمال حیاط قرار داشت.رنگ آبی فیروزه ای این کاشی کاری،زیبائی خاصی به آن جا بخشیده بود.
 در کوچکی،ایوان شمالی را به باغچة نسبتاً بزرگی وصل می کرد،با اینکه رسیدگی کمی صورت می گرفت درختان پر از میوه بودند و بار خاطرات گذشته را به دوش می کشیدند.
 به امید پایداری هر چه بیشتر ساختمان هائی که خاطرات خوب و بد را به یادمان می آورد.

    
الف. میرزائی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1- زمرشیدی حسین- معماری ایرانی (اجرای ساختمان با مصالح سنتی)-تهران-انتشارات زمرد-چاپ هفتم-تابستان 1364-صفحه 204
2- بزرگمهری زهره-مصالح ساختمانی(آژند،اندود،آمود)-تهران-مؤسسه انتشارات تعاون سازمان میراث فرهنگی کشور-چاپ اول-1381-صفحه 208
3- زمرشیدی حسین- معماری ایرانی (اجرای ساختمان با مصالح سنتی)-تهران-انتشازات زمرد-چاپ هفتم-تابستان 1364-صفحه 204

به نام خدا

      در چشمه های دور دست تفکراتم به علایق دست نیافتنی می رسم،می کوشم تا آنچه را که در ذهن دارم به صورت فعل در آورم و امروز روز،به تاریخ گذشته و ابنیه باقی مانده می رسم. در کوچه پس کوچه های کتاب ها و نقشه ها به بنائی در شهر قزوین می رسم که مرمت شده و کاربرد جدیدی را در بر گرفته است.
      در نقشه شهر از هر گوشه که وارد می شویم بنائی سر برافراشته که بر تاریخ این سرزمین نگاهی دارد. ولی من مشتاقانه به دنبال حمام قجر می گشتم.
     

      در انتهای شهر در محلات قدیمی آن کوچه ای را یافتم که مسجدی زیبا در نبش آن دیده می شد. در طرف دیگر دری بزرگ که ورودی حمام قجر بود،پشت بامی تقریباً هم سطح کوچه داشت. درب ورودی دیگری که در پشت ساختمان قرار داشت و ما را به داخل راهنمایی می کرد. پله های پیچ در پیچ نشان دهنده افکار معمار چیره دست بود که خروج هوای گرم و دید را مانع می شد. سالن بزرگ در یک طرف، گرم خانه ای به نام "جهنم" و در طرف دیگر خزینه آب گرم و سرد و در میان آب ولرم دیده می شد.
     

      به هر طرف که نگاه می کردی سوال تازه ای داشتی که پاسخ آن براستی شگفت انگیز بود. حمام های کوچک و دوش آب روان امروزی را نمی توان حتی لحظه ای با این سالن های پیچ در پیچ و گرم کننده های مدرن را با دیگ های بزرگ هفت جوش که آب در آن گرم می شده است مقایسه کرد. به حوض خانه یا بینه که می رسیم در واقع در اصلی حمام با چرخشی  به این محل باز می شود. حوضی زیبا در میان،و در اطراف شاه نشین ها. این قسمت حمام از سقف نور می گرفته که به صورت گنبدی ساخته شده است و با شیشه هایی پوشیده شده بود.
      حمام قجر یکی از کهن ترین و بزرگ ترین گرمابه های موجود در قزوین است که در سال 1057 قمری به وسیله امیر گونه خان قاجار قزوینی از سرداران شاه عباس صفوی ساخته شده و نخست "حمام شاهی" نام داشته است.
     مساحت آن حدود 1045 متر مربع و از دو قسمت مردانه و زنانه تشکیل شده است. در صورتی که اغلب حمام ها روزی زنانه و روزی مردانه بوده است.
   

  حوض زیبای آبی رنگ،امروزه مهمانان را بدور خود جمع می کند و کاربردی تازه را ایجاد کرده است.
     این اثر تاریخی در سال 1379 توسط میراث فرهنگی و گردشگری قزوین خریداری و با سرمایه گذاری شهرداری قزوین و مدیریت سازمان نوسازی و بهسازی شهر قزوین و طی سال های 1381 تا 1384 مرمت و بازسازی شده است.
     در حال حاضر این مکان محلی برای فیلم برداری صدا و سیما در نظر گرفته شده است.
قبلاً در دوره قاجار هم بعد از 200 سال این حمام توسط خاندان سردار امیر گونه خان قاجار مرمت گردیده و به "حمام قجر" تغیر نام داده است.

"پلان حمام"

                                                                        منبع: میراث فرهنگی و گردشگری استان قزوین

                                                                                 اینترنت       

المیرا میرزائی                     
چاپ شده در ماهنامه پیام ساختمان و تاسیسات